ADR
Sprawdź: Zapis decyzji architektonicznej
Książka / słownik
Engineering
Excellence
Praktyczny słownik pojęć, praktyk i wzorców związanych z tworzeniem dobrego oprogramowania.
Książka w przygotowaniuEngineering Excellence
Słownik pojęć
Wyszukuj po nazwie, skrócie, definicji lub tagach. Każde hasło ma własny odnośnik.
AI
Sprawdź: Sztuczna inteligencja
Alarm / ostrzeżenie
Sygnał wskazujący, że określony warunek wymaga uwagi lub działania. Dobry alarm powinien prowadzić do konkretnej reakcji, a nie tylko zwiększać liczbę powiadomień.
Analiza po incydencie
Ustrukturyzowana analiza incydentu lub niepowodzenia, której celem jest zrozumienie przyczyn i poprawa systemu, a nie znalezienie winnego.
Antywzorzec
Powtarzalny sposób działania, który wygląda rozsądnie lub profesjonalnie, ale w praktyce prowadzi do niepożądanych skutków.
API
Sprawdź: Interfejs programistyczny aplikacji
Artefakt
Wytworzony i identyfikowalny rezultat procesu budowania oprogramowania, np. paczka aplikacji, obraz kontenera lub plik binarny. Ten sam zweryfikowany artefakt powinien w miarę możliwości przechodzić przez kolejne środowiska.
Bariera ochronna
Wcześniej uzgodniony warunek, ograniczenie lub próg, który ma zatrzymać zwiększanie ryzyka albo uruchomić reakcję, gdy sytuacja wychodzi poza bezpieczny zakres.
Bezpieczeństwo
Ochrona systemu, danych i użytkowników przed nieuprawnionym dostępem, nadużyciem, utratą integralności i innymi zagrożeniami.
Bezpieczny cykl życia wytwarzania oprogramowania
Secure SDLC
SDLC z bezpieczeństwem włączonym od początku: wymaganiami, projektowaniem, kontrolami, testami i reakcją na podatności.
Blokada
Stan, w którym praca nie może sensownie posuwać się dalej bez usunięcia konkretnej przeszkody, decyzji lub zależności.
Błąd / defekt
Niezgodność rzeczywistego zachowania systemu z oczekiwanym. Może dotyczyć kodu, konfiguracji, danych, integracji lub innego elementu rozwiązania.
Bramka jakościowa
Automatyczny lub ręczny warunek, którego niespełnienie może zatrzymać dalszy przepływ zmiany. Powinna opierać się na wiarygodnym sygnale jakości, a nie na samej obecności ceremonii.
Budowa i weryfikacja
Etap drogi Zmiany, w którym rozwiązanie jest tworzone, integrowane i sprawdzane tak, aby można było mu zaufać przed wdrożeniem.
Budżet błędów
Akceptowalny margines niespełnienia celu niezawodności wynikający z SLO. Może służyć jako jawna reguła równoważąca tempo zmian i potrzebę poprawy stabilności.
B2B
Sprawdź: Relacje firma–firma
CAB
Sprawdź: Komitet doradczy ds. zmian
CD
Sprawdź: Ciągłe dostarczanie
Cel poziomu usługi
SLO
Oczekiwany poziom wybranego SLI w określonym czasie. Powinien opisywać poziom jakości istotny dla użytkownika i wpływać na decyzje.
Cel Sprintu
Jeden spójny cel nadający kierunek pracy w Sprincie. Jest ważniejszy niż traktowanie listy zadań jak niezmiennego kontraktu.
CI
Sprawdź: Ciągła integracja
Ciągła integracja
CI
Praktyka częstego integrowania niewielkich zmian z automatyczną weryfikacją, która szybko ujawnia problemy.
Ciągła integracja i ciągłe dostarczanie / wdrażanie
CI/CD
Zestaw praktyk i automatyzacji służących budowaniu, testowaniu, przygotowywaniu oraz dostarczaniu zmian. Skrót CD bywa rozwijany jako Continuous Delivery lub Continuous Deployment, zależnie od sposobu pracy.
Ciągłe dostarczanie
Podejście, w którym oprogramowanie jest stale utrzymywane w stanie pozwalającym na bezpieczne i powtarzalne wydanie.
Ciągłe wdrażanie
Model, w którym poprawnie zweryfikowane zmiany mogą automatycznie trafiać na produkcję bez osobnej ręcznej decyzji wdrożeniowej.
Cofnięcie wdrożenia
Przywrócenie poprzedniego stanu po problematycznej zmianie. Nie zawsze jest możliwe lub wystarczające, szczególnie przy nieodwracalnych migracjach danych.
Confluence
Narzędzie firmy Atlassian do tworzenia i współdzielenia dokumentacji, stron wiedzy i materiałów zespołowych.
Cykl życia wytwarzania oprogramowania
SDLC
Całość etapów związanych z powstawaniem, rozwijaniem, wdrażaniem i utrzymaniem oprogramowania.
Czas odzyskania sprawności po nieudanym wdrożeniu
Metryka DORA mierząca, jak szybko system wraca do normalnego działania po nieudanej zmianie produkcyjnej.
Czas od uzgodnionego wejścia do dostarczenia
Szerszy czas przepływu od zdefiniowanego punktu rozpoczęcia procesu do dostarczenia. Punkt startowy musi być jawnie ustalony, np. od przyjęcia potrzeby lub od gotowości do realizacji.
Czas realizacji aktywnej pracy
Czas od uzgodnionego momentu rozpoczęcia aktywnej realizacji do jej zakończenia. Granice pomiaru muszą być zdefiniowane, aby wyniki były porównywalne.
Czas technicznego przepływu zmiany
Czas od zatwierdzenia zmiany w kodzie do jej skutecznego uruchomienia na produkcji.
Częstotliwość wdrożeń
Częstotliwość, z jaką organizacja skutecznie wdraża zmiany na środowisko produkcyjne.
Część interfejsowa aplikacji
Część systemu bezpośrednio prezentowana użytkownikowi, np. interfejs webowy lub mobilny.
Część serwerowa
Część systemu realizująca logikę, dostęp do danych, integracje i usługi niewidoczne bezpośrednio dla użytkownika.
Definicja gotowości
DoR
Umowa zespołu opisująca minimalne warunki, przy których praca jest wystarczająco zrozumiała, mała i bezpieczna do rozpoczęcia. Nie jest formalnym elementem Scrum Guide.
Definicja ukończenia
DoD
Wspólny, jednoznaczny zestaw warunków określających, kiedy element pracy można uznać za rzeczywiście ukończony.
DevOps z bezpieczeństwem włączonym w cały cykl
Podejście, w którym bezpieczeństwo jest częścią projektowania, budowy, testowania, wdrażania i eksploatacji, a nie osobną kontrolą na końcu.
Dług technologiczny
Przyszły koszt wynikający z wcześniejszych decyzji technicznych, które przyspieszyły dostarczenie rozwiązania kosztem jego dalszej zmienialności.
Docker
Popularna platforma i zestaw narzędzi do budowania, uruchamiania i dystrybucji kontenerów.
DoD
Sprawdź: Definicja ukończenia
Dojrzałość inżynierska
Zdolność organizacji do systematycznego dostarczania wartości poprzez dobre praktyki techniczne, świadome decyzje i ciągłe uczenie się.
Doprecyzowanie
Praca polegająca na uzupełnianiu i uzgadnianiu informacji potrzebnych do sensownego rozpoczęcia realizacji. Nie musi być osobnym cyklicznym spotkaniem.
Doprecyzuj / przygotuj do rozpoczęcia
Branżowa etykieta etapu Przygotowania, w którym zespół doprowadza zakres i warunki pracy do poziomu wystarczającego do odpowiedzialnego startu.
DoR
Sprawdź: Definicja gotowości
DORA
DORA
Program badawczy i zestaw praktyk oraz metryk używanych do oceny technicznej zdolności organizacji do dostarczania zmian. W książce wykorzystywany jest model pięciu metryk wydajności dostarczania.
Dostarczanie oprogramowania
Cały system prowadzący od potrzeby lub problemu do działającego rozwiązania na produkcji i informacji o jego efekcie, a nie tylko samo programowanie czy wdrożenie.
Dostępność zespołu
Realna możliwość podjęcia pracy po uwzględnieniu pracy już rozpoczętej, utrzymania, nieobecności, pracy nieplanowanej i ograniczeń kompetencyjnych.
Doświadczenie użytkownika
UX
Całość doświadczeń użytkownika podczas korzystania z produktu lub usługi, w tym zrozumiałość, wygoda, skuteczność i odczuwana jakość.
Dowód koncepcji
PoC
Minimalny eksperyment sprawdzający, czy krytyczna koncepcja jest wykonalna. Kod z PoC nie jest automatycznie kodem produkcyjnym.
DRI
Sprawdź: Osoba bezpośrednio odpowiedzialna
Dziennik zdarzeń
Zapis zdarzeń i informacji emitowanych przez aplikację lub infrastrukturę. Logi pomagają odtwarzać przebieg działania i diagnozować problemy.
Eskalacja
Przekazanie problemu lub decyzji na poziom, który ma odpowiednie uprawnienia, zasoby lub możliwość usunięcia przeszkody. Dobra eskalacja zawiera konkretne pytanie lub potrzebę decyzji.
Estymata
Przybliżona ocena wielkości, złożoności lub wysiłku. Nie jest automatycznie datą ani zobowiązaniem.
E2E
Sprawdź: Od początku do końca / całościowo
Fakt
Informacja, którą można poprzeć wiarygodnym źródłem lub obserwacją. W Rozpoznaniu fakty są oddzielane od założeń i hipotez.
Feature toggle
Sprawdź: Flaga funkcjonalności
Flaga funkcjonalności
Mechanizm pozwalający oddzielić wdrożenie kodu od udostępnienia funkcji. Umożliwia włączanie, wyłączanie lub ograniczanie funkcji bez ponownego wdrażania kodu.
Framework zwinnego wytwarzania produktu
Lekki framework organizowania pracy nad złożonym produktem, oparty m.in. na Sprintach, jasno określonych odpowiedzialnościach, wydarzeniach i artefaktach.
Gałąź kodu
Oddzielna linia rozwoju w systemie kontroli wersji. Pozwala pracować nad zmianą bez natychmiastowego modyfikowania głównej gałęzi.
Git
Rozproszony system kontroli wersji używany do śledzenia zmian w kodzie i pracy na gałęziach.
GitLab
Platforma do zarządzania repozytoriami, przeglądami kodu, CI/CD i innymi elementami cyklu wytwarzania. W książce występuje również jako źródło publicznych praktyk organizacyjnych.
Główna gałąź kodu
Wspólna, główna linia kodu, do której integrowane są zmiany. Powinna pozostawać w stanie możliwie wiarygodnym i budowalnym.
Gotowe do rozpoczęcia
Określenie sugerujące, że praca ma wystarczający poziom zrozumienia i przygotowania do rozpoczęcia. Sam status „Ready” nie jest dowodem rzeczywistej gotowości.
Hipoteza
Sprawdzalne przypuszczenie łączące planowaną zmianę z oczekiwanym efektem, np. „jeśli uprościmy proces, spadnie liczba kontaktów do obsługi”.
Incydent
Nieplanowane zdarzenie zakłócające działanie usługi, obniżające jej jakość albo stwarzające istotne ryzyko operacyjne.
Informacja zwrotna
Informacja o wyniku działania, zmiany lub decyzji, która pozwala skorygować dalsze postępowanie. Im szybciej wraca, tym tańsza jest zmiana kierunku.
Informacje o wydaniu
Krótki opis zmian zawartych w danym wydaniu, istotny dla użytkowników, zespołów operacyjnych lub innych odbiorców.
Instrukcja operacyjna
Krótka, praktyczna instrukcja postępowania przy znanym problemie lub operacji, przygotowana tak, aby można było z niej skorzystać pod presją czasu.
Interfejs programistyczny aplikacji
API
Uzgodniony sposób komunikacji między systemami lub komponentami. Określa dostępne operacje, dane wejściowe i wynikowe oraz zasady ich użycia.
Inżynieria jakości
QE
Dyscyplina budowania jakości w całym cyklu życia oprogramowania zamiast sprawdzania jej dopiero na końcu.
Inżynieria niezawodności usług
SRE
Podejście łączące inżynierię oprogramowania z utrzymaniem niezawodnych usług, automatyzacją operacji, SLI/SLO i zarządzaniem ryzykiem niezawodności.
Jira
Narzędzie firmy Atlassian do zarządzania pracą, zadaniami, backlogiem i przepływami. Statusy w Jirze są reprezentacją pracy, a nie samym systemem dostarczania.
Kluczowy wskaźnik efektywności
KPI
Wskaźnik wybrany do oceny postępu względem ważnego celu. Źle dobrany KPI może zachęcać do optymalizacji liczby zamiast rzeczywistego wyniku.
Kody odpowiedzi HTTP
Trzycyfrowe kody opisujące wynik obsługi żądania HTTP, np. 2xx – sukces, 4xx – problem po stronie żądania, 5xx – błąd po stronie serwera.
Komitet doradczy ds. zmian
CAB
Grupa wspierająca ocenę i koordynację zmian, szczególnie w podejściach IT Service Management. Nie powinna automatycznie stawać się obowiązkową ręczną bramką dla każdej zmiany.
Kompatybilność wsteczna
Zdolność nowej wersji systemu do współpracy ze starszymi klientami, formatami lub kontraktami. Ułatwia niezależne i stopniowe wdrażanie zmian.
Kontener
Izolowane środowisko uruchomieniowe pakujące aplikację wraz z potrzebnymi zależnościami, ale współdzielące jądro systemu operacyjnego hosta.
Konteneryzacja
Sposób pakowania i uruchamiania aplikacji w kontenerach, ułatwiający powtarzalność środowisk i wdrożeń.
Kontrakt
Jawne uzgodnienie dotyczące zachowania, danych, odpowiedzialności lub interakcji. Może dotyczyć zarówno współpracy zespołów, jak i technicznego interfejsu.
Kontrakt API
Uzgodniony opis sposobu korzystania z API: operacji, danych, formatów, błędów i zasad kompatybilności. Stabilny kontrakt pozwala zespołom pracować bardziej niezależnie.
Kontrolowana atrapa zależności
Obiekt lub usługa zastępująca prawdziwą zależność podczas testów lub pracy równoległej. Może zwracać ustalone odpowiedzi i dodatkowo sprawdzać oczekiwane interakcje.
KPI
Sprawdź: Kluczowy wskaźnik efektywności
Kryteria akceptacji
Warunki opisujące obserwowalne zachowanie lub rezultat, po których można rozpoznać, że dana część rozwiązania działa zgodnie z uzgodnieniem.
Kubernetes
Platforma do automatycznego uruchamiania, skalowania i zarządzania aplikacjami kontenerowymi.
Ład zarządczy
Mechanizm zapewniający widoczność stanu, ryzyk, zależności i decyzji oraz kierujący problemy do osób, które mogą na nie zareagować. Nie jest synonimem komitetu ani dodatkowej warstwy akceptacji.
Macierz odpowiedzialności
RACI
Model porządkujący role: kto wykonuje pracę, kto ponosi ostateczną odpowiedzialność, kogo konsultujemy i kogo informujemy.
Mainline
Sprawdź: Główna gałąź kodu
Mała partia pracy
Niewielki, logiczny fragment zmiany, który można szybko zintegrować, zweryfikować i dostarczyć. Mniejsze partie ograniczają koszt błędu i przyspieszają informację zwrotną.
Mapa kierunku
Widok pokazujący kierunek, kolejność ważnych tematów, zależności i horyzont czasowy. Nie powinna być traktowana jak szczegółowy, niezmienny harmonogram.
Mediana
Wartość dzieląca uporządkowany zbiór wyników na połowę: 50% obserwacji jest mniejszych lub równych tej wartości. Jest mniej wrażliwa na skrajne wyniki niż średnia.
Metoda zarządzania przepływem pracy
Podejście wykorzystujące wizualizację pracy, ograniczanie pracy w toku i zarządzanie przepływem w celu skracania czasu realizacji i ujawniania wąskich gardeł.
Metryka wynikowa
Miara opisująca zdarzenie, które już nastąpiło, np. incydent, przekroczenie terminu lub defekt produkcyjny.
Metryka wyprzedzająca
Sygnał, który może pokazać narastający problem zanim pojawi się końcowy skutek, np. rosnący WIP, wiek pracy lub długo oczekująca zależność.
Migracja
Kontrolowane przeniesienie danych, konfiguracji, użytkowników lub systemu do nowego modelu, wersji albo środowiska.
Model kaskadowy
Sekwencyjny sposób organizacji pracy, w którym kolejne fazy następują po sobie z ograniczonym powrotem do wcześniejszych etapów.
Monitorowanie
Ciągłe obserwowanie znanych wskaźników i warunków działania systemu. Dobrze odpowiada na pytanie „czy coś odbiega od oczekiwań?”, ale nie zawsze wyjaśnia dlaczego.
Najpierw kończ, potem zaczynaj
Zasada przepływu zachęcająca do pomagania w dokończeniu rozpoczętej pracy przed otwieraniem kolejnych tematów.
Naprawa przez kolejne wdrożenie
Przywrócenie sprawności przez przygotowanie i wdrożenie poprawki zamiast cofania całej zmiany.
NFR
Sprawdź: Wymagania pozafunkcjonalne
Niestabilny
Test, który przy niezmienionym kodzie potrafi raz przejść, a raz nie. Osłabia zaufanie do automatycznych kontroli i uczy zespół ignorować czerwone wyniki.
Niewiadoma
Pytanie, na które nie mamy jeszcze odpowiedzi. Istotne niewiadome warto nazwać, jeśli mogą zmienić decyzję, zakres, koszt lub ryzyko.
Niezawodność
Zdolność systemu do poprawnego i stabilnego świadczenia oczekiwanej usługi w czasie i w uzgodnionych warunkach.
Obserwowalność
Możliwość zrozumienia wewnętrznego stanu systemu na podstawie generowanych przez niego sygnałów, takich jak logi, metryki i ślady.
Oczekiwana data
Data, w której chcielibyśmy uzyskać wynik. Sama w sobie nie jest terminem granicznym ani zobowiązaniem.
Odsetek nieudanych zmian
Metryka DORA pokazująca, jaka część zmian produkcyjnych prowadzi do niepożądanego skutku wymagającego reakcji, np. poprawki, wycofania lub interwencji.
Odsetek wdrożeń wymagających poprawek
Metryka DORA pokazująca, jaka część wdrożeń wymaga późniejszej pracy naprawczej lub poprawkowej.
Od początku do końca / całościowo
E2E
Określenie obejmujące cały przepływ przez wiele komponentów lub systemów. W testach oznacza sprawdzanie pełnego scenariusza z perspektywy użytkownika lub procesu.
Ograniczone w czasie badanie techniczne
Krótki eksperyment służący odpowiedzi na konkretne pytanie techniczne lub zmniejszeniu istotnej niewiadomej. Jego wynikiem jest wiedza, nie gotowa funkcja.
Ograniczony czasowo cykl pracy w Scrumie
Stały okres w Scrumie, w którym zespół pracuje nad osiągnięciem Celu Sprintu i tworzy wartościowy przyrost produktu.
Określanie względnej wielkości pracy
Praktyka oceny wielkości lub złożoności elementu, często względnej wobec innych prac. Może wykorzystywać story points, rozmiary koszulkowe lub inne skale.
OpenTelemetry
Otwarty standard i ekosystem do generowania, zbierania i eksportowania telemetrii, m.in. metryk, logów i śladów.
Oprogramowanie
Programy, usługi, biblioteki i inne elementy wykonywane przez komputer wraz z ich logiką i konfiguracją.
Osoba bezpośrednio odpowiedzialna
DRI
Jedna wskazana osoba pilnująca doprowadzenia sprawy do wyniku lub decyzji. Nie oznacza, że wykonuje całą pracę ani że posiada wszystkie prawa decyzyjne.
Percentyl
Wartość pokazująca, jaki odsetek obserwacji mieści się na danym poziomie lub poniżej niego. Np. P85 oznacza, że 85% przypadków zakończyło się w tym czasie lub szybciej.
Plan
Opis aktualnego zamiaru działania przy obecnej wiedzy. Może zmieniać się wraz z nowymi informacjami.
Planowanie i prognozowanie
Etap drogi Zmiany, w którym ustalamy kolejność, dostępność, ograniczenia i prognozę terminu lub zakresu przy określonym poziomie pewności.
PoC
Sprawdź: Dowód koncepcji
Podręcznik
Zbiór opisanych zasad i praktyk organizacji. W książce termin pojawia się głównie w odniesieniu do GitLab Handbook.
Potok automatyzacji
Sekwencja zautomatyzowanych kroków, np. budowania, testowania, skanowania i wdrażania oprogramowania.
Powodzenie bez treści odpowiedzi
Kod HTTP oznaczający poprawne wykonanie żądania bez zwracania treści w odpowiedzi.
Powodzenie żądania
Kod odpowiedzi HTTP oznaczający, że żądanie zostało poprawnie obsłużone. Sam kod 200 nie dowodzi jeszcze, że cały proces użytkownika zakończył się sukcesem.
Poziom pewności
Informacja o tym, jak wiarygodna jest dana prognoza lub założenie. Powinien zmieniać się wraz z nową wiedzą, a nie być tylko stałym kolorem w raporcie.
Praca nieplanowana
Praca pojawiająca się poza wcześniej przyjętym planem, np. incydenty, pilne poprawki i nieprzewidziane działania operacyjne. Powinna być uwzględniana przy ocenie realnej dostępności.
Praca w toku
WIP
Liczba lub ilość pracy rozpoczętej, ale jeszcze niezakończonej. Zbyt wysoki WIP sprzyja kolejkom, przełączaniu kontekstu i dłuższemu czasowi realizacji.
Praktyki łączące rozwój oprogramowania i operacje
Podejście łączące wytwarzanie, automatyzację, wdrażanie i utrzymanie w jeden przepływ odpowiedzialności i informacji zwrotnej.
Priorytet
Informacja o tym, co jest ważniejsze od czego. Priorytet nie jest datą ani zobowiązaniem.
Problem
Zaistniała trudność lub niepożądany stan, który już wpływa na pracę, usługę lub wynik. W książce jest odróżniany od ryzyka, które dotyczy przyszłego zdarzenia.
Produkcja i nauka
Etap, w którym obserwujemy rzeczywiste zachowanie rozwiązania na produkcji, sprawdzamy efekt i wykorzystujemy nową wiedzę do kolejnych decyzji.
Prognoza
Ocena najbardziej prawdopodobnego przyszłego wyniku lub terminu oparta na aktualnej wiedzy, danych i założeniach. Powinna zmieniać się, gdy zmieniają się przesłanki.
Prognoza probabilistyczna
Prognoza wyrażająca wynik wraz z prawdopodobieństwem lub percentylem zamiast jednej pozornie pewnej daty.
Programista
Osoba projektująca, implementująca i rozwijająca oprogramowanie. W książce termin nie ogranicza odpowiedzialności programisty wyłącznie do pisania kodu.
Prosta atrapa zależności
Zastępnik komponentu zwracający wcześniej przygotowane odpowiedzi. Zwykle jest prostszy niż mock i nie musi weryfikować sposobu interakcji.
Protokół przesyłania hipertekstu
Podstawowy protokół komunikacyjny używany przez WWW i wiele API. Definiuje m.in. żądania, odpowiedzi i kody statusu.
Prototyp
Uproszczona reprezentacja rozwiązania używana do sprawdzenia pomysłu, zachowania lub doświadczenia użytkownika. Nie musi zawierać kodu produkcyjnego.
Przegląd kodu
Ocena zmiany przez inną osobę lub osoby w celu wykrycia problemów, rozprowadzenia wiedzy i utrzymania standardów przed scaleniem.
Przekazanie pracy
Przekazanie elementu lub odpowiedzialności między osobami, specjalizacjami lub zespołami. Każde przekazanie może tworzyć kolejkę i utratę kontekstu.
Przełączanie kontekstu
Koszt poznawczy związany z częstym przechodzeniem między różnymi zadaniami lub problemami. Wysoki WIP zwykle zwiększa liczbę takich przełączeń.
Przepływ
Sposób, w jaki praca, decyzje, informacje i wartość przechodzą przez system od potrzeby do efektu. Obejmuje zarówno czas aktywnej pracy, jak i oczekiwanie.
Przepustowość
Liczba porównywalnych elementów zakończonych w jednostce czasu. Może wspierać prognozowanie, ale nie powinna być celem produktywności samym w sobie.
Przesunięcie kontroli wcześniej
Przenoszenie działań związanych z jakością, bezpieczeństwem i informacją zwrotną na wcześniejsze etapy wytwarzania, aby problemy były wykrywane wtedy, gdy są tańsze do naprawienia.
Przewodnik po Scrumie
Kanoniczny dokument opisujący zasady, role, wydarzenia i artefakty Scruma. Służy do odróżniania formalnego Scruma od praktyk dodawanych przez organizacje.
Pulpit / widok wskaźników
Zestaw wykresów i wskaźników pokazujących stan systemu, produktu lub pracy. Powinien wspierać konkretne pytania i decyzje, a nie być tylko dekoracją.
Punkt estymacyjny
Względna jednostka używana przez część zespołów do szacowania wielkości, złożoności lub niepewności pracy. Nie jest jednostką czasu i nie powinna służyć do porównywania produktywności zespołów.
Punkt końcowy interfejsu API
Konkretny adres lub operacja udostępniana przez API, pod którą system przyjmuje określone żądania.
Punkt odniesienia
Wynik, praktyka lub system używany jako punkt odniesienia do porównania. Benchmark nie musi być normą do bezpośredniego kopiowania.
QA
Sprawdź: Zapewnienie jakości
QE
Sprawdź: Inżynieria jakości
Ramy
Ustrukturyzowany zestaw zasad, ról lub praktyk dający ramy działania bez konieczności definiowania każdego szczegółu procesu.
Refaktoryzacja
Zmiana wewnętrznej struktury kodu bez zamierzonej zmiany jego zewnętrznego zachowania, wykonywana np. dla poprawy czytelności, utrzymywalności lub możliwości dalszego rozwoju.
Relacje firma–firma
B2B
Model produktów, usług lub relacji kierowanych do innych organizacji, a nie bezpośrednio do konsumenta.
Rozpoznaj / zweryfikuj
Branżowa etykieta etapu Rozpoznania. Obejmuje sprawdzenie problemu, hipotez, wykonalności i najważniejszych niewiadomych przed większą inwestycją.
Rozpoznanie
Praca służąca lepszemu zrozumieniu problemu, użytkownika, rozwiązania, ryzyk i niewiadomych przed podjęciem dalszych decyzji. W książce preferowane jest polskie określenie „Rozpoznanie”.
Rozszerz
Wzorzec bezpiecznej zmiany danych lub schematu: najpierw dodajemy nową strukturę zgodną ze starą, następnie przenosimy użycie lub dane, a dopiero na końcu usuwamy elementy starego modelu.
Ryzyko
Niepewne przyszłe zdarzenie lub warunek, który może wpłynąć na wynik, termin, koszt, bezpieczeństwo lub jakość. Powinno mieć opisany możliwy skutek i sposób reakcji.
SDLC
SharePoint
Platforma Microsoft do współdzielenia dokumentów, stron i informacji w organizacji.
SLA
Sprawdź: Umowa o poziomie świadczenia usługi
SLI
Sprawdź: Wskaźnik poziomu usługi
SLO
Sprawdź: Cel poziomu usługi
SRE
Sprawdź: Inżynieria niezawodności usług
Stopniowe udostępnianie
Podejście polegające na zwiększaniu ekspozycji nowej wersji lub funkcji etapami, w oparciu o obserwowane sygnały.
Sztuczna inteligencja
AI
Ogólne określenie systemów wykonujących zadania kojarzone z ludzkim rozumowaniem, generowaniem treści, analizą lub podejmowaniem decyzji. W książce pojawia się także w kontekście narzędzi wspierających redakcję.
Szybka ścieżka
Uproszczony sposób przejścia przez drogę Zmiany dla małych, dobrze rozumianych i niskiego ryzyka prac. Skraca formalności, ale nie usuwa potrzebnego myślenia.
Ślad rozproszony
Zapis przebiegu pojedynczego żądania lub operacji przez wiele usług i komponentów. Ułatwia zrozumienie, gdzie w rozproszonym systemie powstaje opóźnienie lub błąd.
Średnia
Suma wartości podzielona przez ich liczbę. Może być silnie zniekształcona przez skrajne przypadki, dlatego dla czasów przepływu często warto patrzeć także na medianę i percentyle.
Środowisko produkcyjne
Rzeczywiste środowisko, w którym z systemu korzystają użytkownicy lub procesy biznesowe i gdzie pojawiają się realne dane, ruch oraz konsekwencje błędów.
Tekstowy język opisu zachowania systemu
Prosty język używany m.in. w BDD do opisywania scenariuszy zachowania w formie czytelnej dla ludzi i możliwej do automatyzacji, często z użyciem Given / When / Then.
Telemetria
Dane emitowane przez system i zbierane do obserwacji jego działania, np. metryki, logi, ślady i zdarzenia.
Tempo zespołu mierzone ukończonymi punktami
Zespołowa miara ilości pracy zakończonej w kolejnych Sprintach, zwykle wyrażona story points. Może wspierać planowanie w obrębie jednego zespołu, ale nie jest miarą produktywności ani podstawą do porównywania zespołów.
Termin graniczny
Data, po której występuje realna konsekwencja prawna, kontraktowa, rynkowa lub operacyjna. Nie jest tym samym co data oczekiwana.
Testowalność
Cecha rozwiązania określająca, jak łatwo i wiarygodnie można sprawdzić jego zachowanie. Dobra testowalność skraca czas uzyskania informacji zwrotnej.
Test automatyczny
Test wykonywany przez narzędzie bez ręcznego przechodzenia scenariusza przez człowieka. Pozwala uzyskiwać szybką i powtarzalną informację zwrotną.
Test bezpieczeństwa
Test sprawdzający odporność rozwiązania na zagrożenia, nadużycia, błędne uprawnienia lub inne problemy bezpieczeństwa.
Test integracyjny
Test sprawdzający współdziałanie co najmniej dwóch komponentów lub systemów.
Test jednostkowy
Test niewielkiej jednostki kodu wykonywany w izolacji od większości zewnętrznych zależności.
Test kontraktowy
Test weryfikujący zgodność producenta i konsumenta interfejsu z uzgodnionym kontraktem, np. API.
Test manualny
Test wykonywany ręcznie przez człowieka. Może być wartościowy tam, gdzie potrzebna jest eksploracja, ocena doświadczenia lub jednorazowa weryfikacja.
Test niezawodności
Test sprawdzający zachowanie systemu w warunkach awarii, przeciążenia, utraty zależności lub innych sytuacji wpływających na ciągłość usługi.
Test od początku do końca
Test sprawdzający pełny przepływ przez kilka warstw lub systemów z perspektywy użytkownika albo procesu biznesowego.
Test wydajnościowy
Test mierzący zachowanie systemu pod określonym obciążeniem, np. czas odpowiedzi, przepustowość lub wykorzystanie zasobów.
Udostępnienie funkcji użytkownikom
Moment, w którym funkcja lub produkt staje się dostępny dla docelowej grupy użytkowników. Może nastąpić później niż techniczne wdrożenie.
Umowa o poziomie świadczenia usługi
SLA
Formalne uzgodnienie między stronami określające oczekiwany poziom usługi i często konsekwencje jego niespełnienia. Należy odróżniać od wewnętrznego SLO.
Uporządkowana lista pracy
Lista tematów, funkcji, błędów lub innych prac, które mogą zostać podjęte. Backlog nie powinien być archiwum wszystkich pomysłów ani magazynem tematów bez decyzji.
Usługa
Wyodrębniona zdolność systemu świadcząca określoną funkcję użytkownikowi lub innemu systemowi. W kontekście SRE i operacji może mieć własne cele niezawodności i odpowiedzialny zespół.
Utrzymanie
Praca zapewniająca poprawne działanie systemu po wdrożeniu: obsługa incydentów, monitoring, diagnostyka, aktualizacje, działania operacyjne i poprawa niezawodności.
UX
Sprawdź: Doświadczenie użytkownika
Wąskie gardło
Miejsce systemu ograniczające przepływ całości, np. kolejka do jednej osoby, środowiska lub przeglądu kodu.
Wdrożenie blue/green / równoległe środowiska
Strategia utrzymywania równolegle starej i nowej wersji środowiska i przełączania ruchu między nimi. Ułatwia szybki powrót, ale wymaga dodatkowych zasobów i uwagi przy zmianach danych.
Wdrożenie kanarkowe
Stopniowe wdrożenie nowej wersji do niewielkiej części ruchu lub użytkowników. Pozwala obserwować rzeczywiste zachowanie przed zwiększeniem ekspozycji.
Wdrożenie nowej osoby do organizacji lub systemu
Proces przekazania nowej osobie dostępu, wiedzy, kontekstu i zasad potrzebnych do skutecznego rozpoczęcia pracy.
Wdrożenie techniczne
Umieszczenie nowego artefaktu lub konfiguracji w środowisku, zwykle produkcyjnym. Nie musi oznaczać, że funkcja została już udostępniona użytkownikom.
Widoczność
Zdolność szybkiego zobaczenia rzeczywistego stanu pracy, ryzyk, zależności, prognozy i potrzebnych decyzji przez osoby, które muszą działać.
Wiek pracy
Czas, jaki aktywna praca spędziła w systemie od rozpoczęcia do chwili obecnej. Rosnący wiek może wcześniej niż termin pokazać, że element utknął.
WIP
Sprawdź: Praca w toku
Wskaźnik poziomu usługi
SLI
Mierzalny wskaźnik jakości usługi, np. dostępność, czas odpowiedzi lub odsetek poprawnie zakończonych operacji.
Wspólne minimum
Najmniejszy wspólny zestaw zasad lub warunków, które warto utrzymać niezależnie od szczegółowego sposobu pracy zespołu.
Współistnienie kolejnych wersji
Model, w którym aktualna i kolejna wersja systemu lub kontraktu mogą przez pewien czas działać równolegle. Zmniejsza potrzebę idealnej synchronizacji wdrożeń.
Wstępna selekcja
Lekka ocena nowej potrzeby lub problemu służąca decyzji, co zrobić z tematem dalej: rozpoznać, odłożyć, odrzucić albo skierować szybką ścieżką.
Wydanie
Decyzja lub moment, w którym wdrożona wersja zostaje uznana za gotową do użycia w zaplanowanym zakresie. W książce release jest odróżniany od samego deploy i od launch.
Wymagania pozafunkcjonalne
Wymagania opisujące cechy rozwiązania inne niż sama funkcjonalność, np. wydajność, bezpieczeństwo, dostępność, obserwowalność, zgodność lub kompatybilność.
Zależność
Sytuacja, w której wynik jednej pracy zależy od decyzji, danych, systemu, dostawcy lub rezultatu dostarczanego przez kogoś innego.
Zależność miękka
Zależność, której niespełnienie utrudnia lub obniża wartość rozwiązania, ale nie uniemożliwia dalszej pracy lub dostarczenia minimalnego zakresu.
Zależność twarda
Zależność, bez której nie można rozpocząć lub zakończyć określonej części pracy albo osiągnąć wymaganego rezultatu.
Założenie
Informacja przyjęta roboczo bez pełnego potwierdzenia. Założenia o dużym wpływie powinny być widoczne i w razie potrzeby zweryfikowane.
Zamrożenie zmian
Okresowe ograniczenie lub zakaz wdrażania zmian, zwykle w czasie zwiększonego ryzyka biznesowego lub operacyjnego. Samo zamrożenie nie naprawia słabego procesu wdrożeniowego.
Zapewnienie jakości
QA
Tradycyjnie działania mające zapewnić odpowiedni poziom jakości. W praktyce skrót bywa też używany jako nazwa roli lub zespołu testowego, choć jakość jest odpowiedzialnością szerszą niż samo QA.
Zapis decyzji architektonicznej
ADR
Krótki dokument opisujący istotną decyzję architektoniczną, jej kontekst, rozważane możliwości i konsekwencje.
Zapotrzebowanie
Ogólne określenie impulsu do rozpoczęcia pracy: potrzeby biznesowej, problemu użytkownika, ryzyka, wymogu prawnego, długu technicznego lub innego źródła zmiany.
Zarządzanie zmianą w usługach IT
Sposób oceny, planowania i kontrolowania zmian w środowisku usługowym. W tym znaczeniu nie chodzi o zarządzanie transformacją organizacyjną, lecz o bezpieczne wprowadzanie zmian technicznych i operacyjnych.
Zgodność
Spełnienie obowiązujących wymagań prawnych, regulacyjnych, umownych, norm lub wewnętrznych polityk.
Zmiana
Główny „bohater” książki: każda zamierzona modyfikacja istniejącego stanu, np. nowa funkcja, poprawka błędu, zmiana zachowania, migracja, zmiana konfiguracji, zabezpieczeń albo usunięcie niepotrzebnego elementu.
Zobowiązanie
Świadoma deklaracja odpowiedzialności za określony wynik przy uzgodnionych warunkach. Powinno być odróżniane od estymaty, prognozy i oczekiwanej daty.
Zwinne podejście do pracy
Zbiór zasad i sposobów pracy opartych na krótkich pętlach informacji zwrotnej, współpracy i adaptacji do nowej wiedzy. Nie oznacza jednego konkretnego procesu ani frameworku.
Źródło prawdy
Miejsce uznane za aktualne i wiarygodne źródło danej informacji, tak aby zespół nie musiał rekonstruować stanu z wielu sprzecznych dokumentów.
Żądanie scalenia zmian
Prośba o połączenie zmian z jednej gałęzi kodu z inną, zwykle poprzedzona przeglądem i automatycznymi kontrolami.
Żądanie scalenia zmian / pull request
Sprawdź: Żądanie scalenia zmian
50. percentyl
P50
Wartość, poniżej której mieści się 50% obserwacji. Dla czasu realizacji odpowiada medianie.
85. percentyl
P85
Wartość, poniżej której mieści się 85% obserwacji. Może być używana do bardziej ostrożnych prognoz niż mediana.
90. percentyl
P90
Wartość, poniżej której mieści się 90% obserwacji.
95. percentyl
P95
Wartość, poniżej której mieści się 95% obserwacji. Pomaga analizować dłuższy ogon rozkładu.
99. percentyl
P99
Wartość, poniżej której mieści się 99% obserwacji. Pokazuje skrajne przypadki, które mogą wymagać osobnej analizy.
Brak wyników
Spróbuj innego hasła albo wyczyść wybrane filtry.
Engineering Excellence
Playbooki
Książka w przygotowaniu
Praktyczne przewodniki przekładające idee z książki na konkretne działania, decyzje i rytuały zespołu.